Geen einde, maar een nieuw begin

De Transitieagenda Consumptiegoederen loopt na zeven jaar in de huidige vorm ten einde. Toch voerden hoop en positiviteit de boventoon op de Nationale Conferentie Circulaire Consumptiegoederen 2025, in het Spoorwegmuseum te Utrecht. Want als het aan alle aanwezigen ligt, geven ze ook het netwerk zelf een tweede leven.

Dagvoorzitter Hajar Yagkoubi begon met een serieuze noot. Ze kon het niet beter verwoorden toen ze niet alleen momentum, maar ook urgentie benadrukte: de verkiezingen zijn net achter de rug en zowel politiek als bedrijfsleven laten zich steeds nadrukkelijker horen over het beruchte rapport-Draghi over de concurrentiekracht van de Europese industrie.

“Maar laten we vooral vieren wat er in de afgelopen 7 jaar is gebeurd”, zo kondigde Hajar de keynote sprekers aan. En een feestje werd het.

Keynotes stemmen hoopvol

Want er klonk iets als muziek in de oren. Europarlementariër Bas Eickhout gaf een hoopvolle boodschap mee aan de zaal: binnen Europa liggen er grote kansen voor de circulaire economie. Dat zit zo: doordat er veel discussie is over economische weerbaarheid en veiligheid, komt circulaire economie hoger op de politieke agenda. Het maakt Europa minder afhankelijk van landen als Rusland en China als het om grondstoffen gaat. “Dat wordt het toegangsbewijs voor circulaire economie: er zijn politiek gezien grote kansen als je circulaire economie in een veiligheidsagenda ziet. Die kansen zijn veel groter dan in een klimaatagenda.” Bas vertelt dat die push op beleid om als Europa zelf weerbaarder te worden veel gehoor krijgt, tot aan EC-voorzitter Ursula von der Leyen toe. 

Daarnaast is de Europese Commissie druk bezig om regelgeving en rapportage rondom duurzaamheid voor ondernemers makkelijker te maken met de zogenaamde ESG Omnibus. Maar dat kan de EC niet alleen: Bas ziet nog wel een rol voor de aanwezigen in de zaal weggelegd: “De roep om regelgeving moet ook vanuit ondernemers komen.” Daarmee gaf Bas een boeiend kijkje in de werking van politieke agenda’s en ‘Brussel’.

Geen probleem in het ecosysteem

De Europese politiek lijkt zich dus bewust van de kracht van een circulaire economie. Dat neemt niet weg dat er nog horden te nemen zijn. ‘True pricing’ is nog niet zover. De bereidheid, bij zowel bedrijven als consument, vormt ook een probleem. En, het mag geen verrassing heten, financiering is een uitdaging. 

Toch zijn er investeringsvehikels die innovatie in een transitie niet schuwen. Onder leiding van Diego Pavia Bardají weet InnoEnergy (een initiatief van het European Institute of Innovation and Technology – EIT) miljarden te investeren in cleantech startups. Het is dan wel in de sector energie, maar een groot groen ecosysteem mét kapitaal: het lijkt dus wel te kunnen. Belangrijke kanttekening: investeringen om de circulaire transitie mogelijk te maken gaan goed in de B2B-markt. Maar in B2C blijven investeringen nog achter, aldus Diego. En, zoals vaker, blijkt ook dit megaproject er eentje van de lange adem. Het heeft volgens Diego ruim 9 jaar geduurd om InnoEnergy goed van de grond te krijgen. Hoe dan ook: een inspirerende keynote waarin we kunnen leren van een sector die vooruitloopt. 

Kansen voor circulair gedrag

De weg naar circulaire economie kan niet bewandeld worden zonder aandacht te geven aan gedragsverandering. Bij bedrijven, maar ook bij consumenten. Kan de overheid een rol spelen in het sturen van consumentengedrag, zo vroeg dagvoorzitter Hajar. Als het aan de zaal lag, was dat een overduidelijk ‘ja’. De keynote van Mirella Soyer, lector Behavior for Circular Transitions aan de Hogeschool Rotterdam, gaf meer inzicht in hoe dat zou kunnen.

Uit haar laatste onderzoek blijkt dat het voor consumenten moeilijk is om circulaire keuzes te maken. Dat komt mede doordat context ons gedrag bepaalt. In het geval van kleding kopen gaat gedrag voornamelijk “op de automatische piloot.” Dat betekent dat de consument niet tot nauwelijks bezig met de duurzaamheid van een artikel, maar meer met zaken als het uiterlijk en de prijs. En dat is waarom fast fashion zo goed werkt, stelt Mirella.

Er schuilt wel een gevaar in om het telkens over “de consument” te hebben. “Het is goed je te realiseren dat de consument geen homogene groep is”. Niet iedereen zal zomaar een duurzaam merk kopen, zeker als het een zuinige consument betreft of zelfs een klimaatscepticus. Het is daarom van belang om per soort consument “aan de knoppen te draaien”. De gemeenschappelijke knop die effect heeft? Gemak. Daar liggen de kansen. Maak het dus makkelijk om duurzame keuzes te maken, zo luidt het devies. Want de prikkels die nu zorgen voor de keuze van fast fashion, hebben de overhand. “De consument is dan ook geen systeemfout, maar de consument heeft last van een fout systeem”, sluit Mirella af. Kennis delen in deelsessies

De gemene deler in diverse deelsessies was kruisbestuiving. Het stellen van vragen en kennis delen leek geen optie, het leek eerder de standaard. Het regende bijvoorbeeld vragen bij de deelsessie van Thuiswinkel.org, de branchevereniging van webwinkels. Hoe konden zij hun deelnemers warm laten lopen voor een duurzaamheidscertificering? Er werd meegedacht, maar ook verantwoordelijkheid verwacht. De tendens onder de deelnemers: als brancheorganisatie heeft Thuiswinkel.org een unieke kans om het voortouw te nemen om haar leden richting de circulaire economie te sturen. De eerste stappen zijn gezet, maar er is nog werk aan de (thuis)winkel.

De deelsessie over het tekort aan reparateurs was het levende bewijs dat de circulaire economie niet alleen over afval gaat, maar ook over werk. Nu is er al een tekort aan reparatiebanen, en in de toekomst zal dat alleen maar meer worden. Het is daarom zaak om nu op te leiden, opleidingsprogramma’s aan te passen en vooral te leren van de aanpakken van verschillende gemeenten. Vooral van dat laatste werd gretig gebruikgemaakt toen de deelnemers onderling hun ervaringen deelden. Of, zoals ook iemand in de zaal zei: “Laten we het beroep reparateur weer sexy maken.”

Geen vaarwel

Het duurde even voordat iedereen ging zitten voor de afsluiting – daarvoor was men nog druk aan het bijpraten. Het was dan ook niet gelogen toen Hajar zei dat het congres aanvoelde als één grote familie. Hoe keken Antoine Heideveld (Het Groene Brein) en Ruben Dekker (ministerie van IenW) tegen de samenwerking aan van afgelopen jaren?
Voor Antoine, die voor deze dag toepasselijk een zichtbaar gerepareerde broek droeg, was het een periode waar hij vol trots op kon terugkijken. “Ik krijg er een warm gevoel van. Laten we nu vooral samen verdergaan. We hebben handvatten gekregen om de circulaire transitie vanuit een economisch perspectief te bekijken. En dat is nodig want er gaat veel veranderen.” Het bleek een mooi bruggetje naar Ruben, die over de verandering van de transitieagenda een en ander kon vertellen.  Wat vaststaat, is dat er ander beleid komt met een meer efficiënte aanpak waarin de focus op verschillende productgroepen centraal staat. “Maar”, zo sluit Ruben af, “er moet nog wel veel doorontwikkeld worden.” Hoe het er dus precies uit gaat zien, is nog even gissen.

Na een denderende samenvatting in gedichtvorm van spoken word-artiest Lev Avitan was het dan echt tijd voor Hajar om namens alle aanwezigen vaarwel te zeggen tegen het huidige TAC-programma. Hoewel, vaarwel? “Dit is geen vaarwel, maar tot de volgende keer.” Het moge duidelijk zijn dat het publiek de komende ontwikkelingen met enthousiasme zal volgen. En daarmee ligt een tweede leven voor de Transitieagenda Consumptiegoederen gewoon voor het grijpen.

Reacties van de congresvloer

“Waanzinnig jammer dat TAC in de huidige vorm stopt. Het is een groep die voor momentum heeft gezorgd. Ze kunnen goed zaadjes planten, die bewateren en initiatieven laten ontstaan die de transitie naar een circulaire economie verder kunnen brengen.” – Daan Weddepohl, oprichter Peerby

“Ik hoop dat de uitwisseling die ik tussen de verschillende sectoren heb gezien, zoals bij dit congres, blijft. De circulaire transitie gaat natuurlijk onverminderd door.” – Siem Haffmans, strategisch adviseur Partners for Innovation

“De transitieagenda zelf is ook in transitie. We hebben de afgelopen jaren veel opgebouwd, en het is nu belangrijk om te kijken wat echt werkt en waar we kunnen versterken. Voor mij is het vooral belangrijk dat we MKB’ers niet alleen inspireren, maar ook concreet helpen om de transitie binnen hun bedrijf te realiseren.”
– Marieke Kamphuis, expert circulaire transitie

“Met het TAC-programma is het fundament gelegd. De volgende stap, in de nieuwe vorm, gaat om hoe we de transitie per productketen gaan aanpakken. Dat maakt het concreter en duidelijk en biedt handvatten voor de hele keten.” – Ties Dankaart, ministerie van IenW

“Het blijft zaak om als land onze eigen broek op te houden. Zorg dus voor goede samenwerkingen met buurlanden en koppel circulariteit aan landelijke veiligheid.” – Femke Mostert, oprichter Circuleather

“De verbondenheid die platforms als TAC creëren, is erg belangrijk. Ik hoop dat zulke initiatieven blijven bestaan. Want alleen dan kan je bewegingen en transities faciliteren.” – Mirella Soyer, lector Hogeschool Rotterdam