Zeven jaar TAC: koesteren wat is opgebouwd en kiezen voor wat nu nodig is
Zeven jaar lang trokken zij samen het transitieteam Consumptiegoederen (TAC): Antoine Heideveld, directeur Het Groene Brein, en Anne-Marie Rakhorst, ondernemer, investeerder en toezichthouder. Nu het NPCE de volgende fase inluidt, kijken zij terug en vooral vooruit. Want het werk is niet af; het wordt belangrijker.
Waar zijn jullie het meest trots op?
“We hebben de circulaire economie van consumptiegoederen concreet en betekenisvol gemaakt. We hebben gekeken wat er in de praktijk per productgroep moest gebeuren. Er zijn vervolgens ook doorbraken gerealiseerd: van reparatie bij meubels tot onderhoud bij elektronica, en van hergebruik bij verpakkingen tot nieuwe businessmodellen in textiel.
Veel bedrijven zijn daar mee aan de slag gegaan. Samen met bedrijven, overheden en kennisinstellingen hebben we circulaire principes dus vertaald naar échte resultaten. Misschien wel belangrijker is het netwerk dat is ontstaan. Een gemeenschap van honderden professionals; bedrijven, overheden, kennisinstellingen en ondernemers, die verantwoordelijkheid nemen en elkaar weten te vinden.”
Welke lessen hebben jullie geleerd?
“Mensen zijn bereid te veranderen, maar systemen zijn daar vaak nog niet op ingericht. En gesprekken eindigen nog te vaak bij recycling. De echte winst zit hoger op de R-ladder: ontwerpen voor lange levensduur, repareren en hergebruiken. Daarvoor hebben we andere prikkels nodig, andere infrastructuren, andere verdienmodellen en een gelijk speelveld. We zien haarscherp hoe marktdruk en beleidskeuzes bepalen of circulariteit een randvoorwaarde wordt of een randverschijnsel blijft. Onze les: als je echt waarde wilt creëren, moet je de spelregels aanpassen; van ontwerp tot handhaving.”
Het programma TAC stopt in zijn huidige vorm. Hoe gaat het nu verder?
“Het NPCE legt een goed fundament, met meer mandaat per productgroep. Maar het is cruciaal dat die aanpak wél stuurt op hergebruik en andere hogere R-strategieën. Dat vraagt ook om nieuwe spelers aan tafel: de koplopers met vernieuwende verdienmodellen, niet alleen de traditionele afvalsector. Deze ‘doorstart’ staat of valt met aandacht voor thema’s die meerdere productgroepen raken, zoals consumentengedrag, financiering en true pricing Maar ook regelgeving en marktordening. Dat is precies wat TAC heeft gedaan: sectoren verbinden en thema’s overstijgen. Wij blijven graag beschikbaar in de volgende fase vanuit onze inhoudelijke expertise, bijvoorbeeld als bouwer van innovatie-ecosystemen en als investeerder en toezichthouder.”
“Voor echte winst en waarde heb je andere verdienmodellen en een gelijk speelveld nodig” – Anne-Marie Rakhorst en Antoine Heideveld over de circulaire economie
Hoe zien jullie de toekomst van de circulaire consumptiegoederen-economie?
“Positief, maar niet vanzelfsprekend. Europa heeft een unieke kans om circulariteit te benutten als strategische industriepolitiek: zo word je minder afhankelijk van grondstoffen en productieketens. Ook Nederland moet die strategische autonomie niet onderschatten, want die afhankelijkheid maakt onze economie kwetsbaar. Wij zien een grote rol voor het CBS en voor EZK weggelegd. Het CBS kan zichtbaar maken waar onze echte afhankelijkheden liggen: welke materialen schaars worden, welke ketens risico’s vormen en hoe circulaire stromen bijdragen aan veiligheid, innovatie en betaalbaarheid. EZK kan dat vertalen naar industriepolitiek: strategische voorraden ‘boven de grond’, hoogwaardige recycling, eerlijke concurrentievoorwaarden, en duidelijke keuzes over wat we wel en wat we niet meer accepteren in onze markt. Zonder een gelijk speelveld hebben circulaire ondernemers structureel een achterstand op lineaire concurrenten. Dat moet echt beter.”
Wat willen jullie meegeven aan IenW en NPCE?
“Geef de koplopers een stevige plek aan tafel. Dat zijn vaak kleinere bedrijven die demonstreren waar de economie naartoe beweegt. Zij maken het verschil en zijn de toekomst. Zij worden wel eens over het hoofd gezien door een ministerie of een brancheorganisatie, terwijl zij niet de traagste schakel zijn in de keten. Durf ook sturing te geven: je kunt niet tegelijk maximale consumptie en maximale circulariteit nastreven.”
Gebruik de kracht van een netwerk om nieuwe ketens te smeden en systemisch te versnellen” – Anne-Marie Rakhorst en Antoine Heideveld
Wat willen jullie meegeven aan alle betrokken stakeholders van TAC?
“Blijf doorgaan, blijf elkaar opzoeken en koester wat we samen hebben opgebouwd. Het netwerk van vele honderden betrokkenen is echt een familie geworden, een warm bad. Gebruik dat gegeven om nieuwe ketens te smeden en systemisch te versnellen. En blijf nieuwsgierig naar elkaar.”
Nog even over de gerepareerde spijkerbroek die Antoine droeg tijdens de Nationale Conferentie Circulaire Consumptiegoederen. Wat is het verhaal daarachter?
Antoine: “Dat is een MUD Jeans van ruim 8 jaar oud. Mijn vrouw heeft die gerepareerd. Dat doet ze volgens de sashiko-methode, een Japanse borduurkunstvorm waarin je de reparatie zichtbaar laat zien. Het idee daarachter is dat repareren geen teken van verval is, maar een manier om waarde toe te voegen. Kunst. Wat mij betreft past dat mooi bij de circulaire gedachte.”
